İSTANBUL’DA “LA RONDINE” LİRİK OPERASI VE CARL EBERT’İN 120. YAŞI
İstanbul Devlet Opera ve Balesi 2007-2008 sezonunda, 19. yüzyılın sonu ile 20. yüzyılın başındaki en büyük besteciler arasında yer alan Giacomo Puccini’nin (1858-1924) 150. doğum yılını unutmadı. Ünlü bestecinin 3 perdelik lirik komedisi “La Rondine-Kırlangıç”ını sahnelemeye başladı. Eserin Türkiye’de ilk kez sahnelenecek olması ise, elbette apayrı bir anlam taşımaktaydı.
“Lirik Komedi” olarak tanımlanan eser, konusu ve kadın kahramanı Magda’nın kişiliği açısından, bestecinin daha sonraki yıllarda bestelediği ve dünya çapında üne kavuşan diğer ünlü operalarından izler taşıdığı savlamasına karşın, kahramanımız Magda adam öldürmedi, intihar etmedi, verem illetine yakalanmadı. Yani, “La Traviata”nın Violetta Valery’si değildi o. Gençliğini yeniden yaşama ve gerçek aşkı tatma isteği vardı Magda’nın. Burjuvazinin katı kalıplarını kırdı, cömert sevgilisi Ramboldo’yu terk etti, kendini Ruggero’nun şefkatli kollarına bıraktı. Sırası geldiğindeyse, sıradan bir kırlangıç gibi özgürlüğe doğru kanat çırptı, uçtu.
Değişik nedenlerle dünya sahnelerinde “La Bohème”, “Manon Lescaut”, “Tosca”, “Madama Butterfly”, “Turandot” kadar sıklıkla sahnelenmeyen “La Rondine”, ilk kez Birinci Dünya Savaşı'nın henüz bitmediği 1917 yılında, tarafsız bölge sayılan Monte Carlo'da sahneye konmuş. İkinci kez sahnelenmesi ise kırk yıl sonra olmuş. Puccini, Giuseppe Adami’nin librettosunu okuduğunda “La Rondine”yi önce bir operet olarak bestelemeyi düşünmüş, sonra bu fikrinden cayarak “Lirik-Komedi” olarak adlandırılan ve bildiğimiz Viyana operetlerini andıran tarzda bir opera yaratmayı yeğlemiş.
Ortaya güzel melodilerle bezeli bir yapıt çıkmış. Konusu, tüm Puccini operalarında olduğunca hafif “arabesk” tadı taşımasına karşın, müzik anlamında son derece yoğun ve etkileyici bir eser “La Rondine”.
Eserin ışık tasarımı Metin Koçtürk imzasını taşımakta. İzlerken/dinlerken, Metin Koçtürk, Ruggero birinci perdeyi çözümleyici: “Parigi! É la citta dei desideri”yi izleyiciye dönük okurken, Bülent Külekçi’yi neden takip ışığına almamış, böylece arka plandan rol çalınmasını önlememiş diye düşündüm doğrusu. Sonra hani Magda, birinci perde sonunda fevkalade yalın bir biçem içinde, kromatizmden tamamen uzak: “Chi mi riconoscerebbe? ‘Chi’il bel sogno Doretta?’ Si! Chi mi riconoscerebbe?” aryasını okuyor ya, o sırada konuklar da salonu boşaltıyor ya, ışıkları neden alıyor anlamadım. Haaa bir de, ikinci perde sonunda salonda şafak sökerken, Paris “manzara-i umumiye”sinde gün aydınlanmıyor mu? Neyse! Ayşegül Alev, gayet zevkli, tam anlamıyla mükemmel kostümler, şapkalar yapmış, sözüm yok. Gel gelelim, Ivette’in, Bianca’nın, Suzy’nin ayakkabılarını neden siyah rugan sandalet olarak düşünmüş, çıkaramadım. Kostümlerdeki yeşil tonlarına, yeşile, fıstık yeşiline uygun ayakkabılar olamaz mıydı ayakkabılar? Sonra ayakkabıların neden üçü de “tek tip”? Dekor tasarımını yapan Öncel Kandemir’in kulağına, tasarımın izleyicinin beynine yönelecek nitelikte olmadığını fısıldayacağım. Kandemir’in dekoru, üç perdede de devinimle birleşmiyor, yorumu aktarmıyor, gerçeği yansıtmıyor. Kenarında “donanma” ışıkları yanan “Cinemascope Perde”de(!) Eifel ve Paris görüntüsü imgesel dünyayı, düşleri ve gerçeği, estetiği, duyguyu uyarmadığı gibi, görünenle görünmeyeni verme işlevini de yerine getiremiyor. Üçüncü perdede Güney Fransa’daki çiçek tarlasıysa ayrı bir tartışma konusu. Böyle “kitch” bile sayılamayacak dekora ne gerek var? Başdekoratör Şanda Zapçı, her önüne gelen dekor tasarımını imzalıyor mu ne!
Sibel Kasapoğlu’nun koreografisi, Markus Baisch’in korosu gayet iyi. Konuk Şef Peter Valentoviç orkestrayla uyum sağlamış ve sağlatmış. Aytaç Manizade korku, umutsuzluk, acı, haksızlık duygusu gibi dizgeli ve vurgulanmış anlatımı, lirizme özgü duygusallığa başarıyla göndermede bulunmuş. Melodramın tüm incelikleri üzerinde oynayarak büyük duygulara, duraklamalara, sevinç ya da umutsuzluk belirten duruşlara sıkça başvurmuş. Eleştirim, koro üyelerinin birinci perdede, sahneye aralıklar arasından çağanozlar gibi yan yan girmesi ve de operacıların müzik parçalarını söylerken teatral ve müzikal eylemle rolün gerektirdiği sahne performansını bir arada gösterememeleri.
Solistler ve koro görevini ses açısından “bihakkın” yerine getiriyor. Otilya İpek: “Chi mi riconoscerebbe? ‘Chi’il bel sogno Doretta?’ Si! Chi mi riconoscerebbe?” aryasında başarılı. Fazla geliştirilmemiş erkek karakterde Bülent Külekçi sesini gene iyi kullanıyor. N. Deniz Boran, Aytaç Kahyaoğlu, Arzu G. Yüceer iyi. Sirel Yakupoğlu sesinin titreşimlerini çok iyi duyumsuyor. Alt rejistere ya da üst rejistere geçişlerinde sesinde renk değişimi neredeyse hiç yok gibi. Yakupoğlu, içimde umut fideleri yeşertiyor. Tenor Caner Akın ise, benim zaten pertavsız altına oturttuklarımdan. Sesinin tınısını, tıpkı suya atılan bir taşın yaydığı halkalar gibi büyütüyor, güzelleştiriyor. Caner Akın iyi yolda yürüyor.
“La Rondine”, İstanbul Devlet Opera ve Balesi’nin bünyesine yeni katılan genç sanatçıları tanımamıza da “vesile” olduğu için, özellikle izlenilmeyi/dinlenilmeyi hak ediyor.
CARL EBERT ANILDI
Diğer taraftan, Türk operası ve konservatuvarının kurucusu Carl Ebert, doğumunun 120. yılında ITI-UNESCO Türkiye Merkezi ve T.C. İstanbul Kültür Üniversitesi işbirliğiyle düzenlenen “Ebert Özel Konseri” ile anıldı. Atatürk'ün davetiyle 1936 yılında Devlet Filarmoni Orkestrası'nı kurmak üzere Nazi döneminde Türkiye'ye iltica eden Prof. Dr Carl Ebert, aynı zamanda Türk tiyatrosu ve operasında hocaların hocası olarak tanımlanmakta. Aralarında Cüneyt Gökçer, Mahir Canova, Macide Tanır, Nermin Sarova, Aydın Gün, Melek Ökte gibi önemli isimlerin bulunduğu birçok isim yetiştiren Ebert, Türkiye'ye geldikten sonra Ankara'da Devlet Konservatuvarı ile Devlet Tiyatrosu'nun kuruluşuna katkı sağlamış ve 1936-1947 yılları arasında Devlet Tiyatrosu'nun ilk yönetmenlerinden olmuştu.
Ebert için düzenlenen geceyi, ITI-UNESCO Dünya Tiyatro Eğitim Komiteleri Başkan Yardımcısı, aynı kurumun Türkiye Merkezi İcra Komitesi Üyesi ve geceyi müthiş bir özveriyle tek başına düzenleyen Emre Erdem açtı. Ayten Gökçer’in, Cüneyt Gökçer’in geçmişte Devlet Tiyatrosu dergisine yazdığı bir yazıdan bölümler okumasından sonra ITI-UNESCO Türkiye Merkezi Başkanı Refik Erduran’ın yönettiği panele geçildi. Panelde Can Gürzap, Ebert’in Mustafa Kemal ile ilk karşılamasını anlattığı yazısından alıntılar yaparken; Macide Tanır, konservatuvara girişinden, Carl Ebert ile tanışmasına, Carl Ebert yönetiminde sahneye çıkmasına kadar izleyenleri anılar denizinde yüzdürdü. Tiyatro Eleştirmeni-Çevirmen Sevgi Sanlı’nın Carl Ebert’in Türk Tiyatrosuna katkılarından söz ettiği konuşmasını, Prof. Mesut İktu’nun Carl Ebert ve opera konulu tatlı söyleşisi izledi.
Piyanist Ender Ormanlar’ın piyanosu eşliğinde küçük bir resitale çıkan İstanbul Devlet Opera ve Bale Sanat Yönetmeni ve Müdürü Bas-Bariton Suat Arıkan, Mozart ve Verdi’den üçer arya sundu. Suat Arıkan, gerek fiziği, gerekse renkli sesi ve müzikalitesiyle salonu dolduran opera ve tiyatro tutkunları tarafından dakikalarca alkışlandı.
Gecenin en anlamsız olayı, Almanya Başkonsolosu’nun yanındaki ”zevat” ile birlikte etkinliğin hemen başlarında salonu terk etmesiydi. Etkinliğe katılan 400 civarındaki konuk, Almanya Başkonsolosunun mikrofonda dile getirilen anılardaki “Nazi”, “Nazizm”, “Hitler”, “2. Dünya Savaşı” sözlerinden mi ya da konuşmaların Türkçe olmasından mı veya sağlık sorunu nedenlerinden mi kaynaklandığını anlayamadı, ama yanındaki “zevat”la birlikte salonu terk etmenin, diplomatik kurallara hiç mi hiç uymadığı, hatta ayıplığı konusunda herkes akıl birliğine vardı.
|
