Selman ADA
Bağımsız Kültür Sanat Sen. Gnl. Bşk.
Opera Bale Kulübü Gnl. Bşk.
23.10.2006
DEVLET OPERA VE BALESİ REPERTUVAR ETİĞİ
Opera ve Bale kurumlarımız Ankara’da 1949, İstanbul’da 1960, İzmir’de 1981, Mersin’de 1992, Antalya’da 2000 yılında kuruludu.
Repertuvarlar bu nadide kurumlarımızın kuruluş amacına uygun olarak uzun yıllar etik kurallara göre yapıldı. “Devlet Opera ve Balesi’nde operalar, operetler ve baleler oynar” kuralı son onbeş yıl öncesine kadar çiğnenmedi. Ancak son on beş yıldır bale olarak bestelenmemiş müzik eserlerine koreografi yaparak adına bale eseri demek, bale temsillerini teyple oynamak, “pot-pourri’ler” düzenleyerek adına temsil demek, pop ve yerel müzikleri otantik haliyle kullanarak partisyonsuz perde açmak gibi etik dışı davranışlar bir hayli arttı. Türk bestecilerin yazdığı opera ve balelere yeterince yer verilmedi. Ama Avrupa’da bile tanınmayan, pek ses getirmediği bilinen modası geçmiş Avrupa kökenli eserlerin icrası arttı. (Örneğin Belisario, Paisiello’nun Sevil Berberi, La Cambiale di Matrimonio, II. Mehmet, Rita, vb.)
Şimdi, yıllardır raflarda oynanmayı bekleyen (büyük bir kısmı hiç oynanmamış) Türk eserlerinden (hepsini değil) bazılarını sıralayalım:
OPERALAR:
C.R. REY: Çelebi
A.A. SAYGUN: Taşbebek
Gılgamış
N.K. AKSES: Mete
Bayönder
S. KALENDER: Karagöz
Cem Sultan
N. KODALLI: Van Gogh
Gilgameş
A.D. SİNANGİL: Bağdat Hatun
Y. TURA: Karacaoğlan
Ç. IŞIKÖZLÜ: Gülbahar
Aşk ve Barış
Dudaktan Kalbe
İnanna
N. BAŞEĞMEZLER: Kambur Üstüne Kambur
Toplam: 16 Opera.
OPERETLER:
C. R. REY: Küçük Kırmızı Şapkalı Kız
Üç Saat (Söz: Nazım Hikmet)
Saz-Caz
Maskara
Havacıva
Yaygara 70
Uy! Balon Dünya
Bir İstanbul Masalı
F. ALNAR: "Operet"
T. ERDENER: İstanbulname
Toplam: 10 Operet.
BALELER:
A.A. SAYGUN: Bir Orman Masalı
Ayin Raksı
Kumru Efsanesi
U. C. ERKİN: Köçekçeler
Keloğlan
B. TARCAN: Hançerli Hanım
Deli Dumrul
B. AREL: Çocuklar İçin Eski Tarzda Bale Süiti
Hansel ve Gretel
Bremen Mızıkacıları
Nasreddin Hoca
Mimiana
İ. USMANBAŞ: Bale İçin Müzik
Bulutlar Nereye Gider?
Yurtta Barış Cihanda Barış
E. OĞUZ FIRAT: Cambot Süiti
Ölümsüz Olana Ağıt
Anadolu’da Çırakman Ateşleri Süiti I ve II.
Gerçek, Simge
N. KODALLI: Antigone Hürrem Sultan 1976 (Nevit Kodallı)
F. TÜZÜN: Çeşmebaşı
M. SUN: Sevginin Bedeli
Hıdrellez
C. TANÇ: Çoğul Balesi
Yoz Döngü
Çağrışımlar
Yaratılış
Yankılar
İnsanın Yükselişi (Olimpik Bale)
Y. TURA: Dans Süiti
Yaratılış
Ç. IŞIKÖZLÜ: Judith
O. DEMİRİŞ: Rüyalar
A. DARMAR: Metroda
N. BAŞEĞMEZLER: “G” Bale Müziği (Elektronik ortam & synthesizer)
S.ADA: Köye Doğru
P. ÖNDER-RİDDER Mutlu Yuvalar
K. İNCE: Ruj/Lipstick
Plexus
T. ERDENER: Afife
H. UÇARSU: İsmail’in Öyküsü
Toplam: 41 Bale.
Devlet Opera ve Bale kurumlarımız tarafından oynanmayı bekleyen eser sayısı:
16 Opera, 10 Operet ve 41 Bale olmak üzere toplam: 67 eser.
•Bu 67 eserin bir opera bale kurumumuzda oynanması için ortalama 22 sene gerekmekte. Geçmişten günümüze kadar ihmâl edilen bu eserlerin çok önemli bir bölümü (naçizane sanat anlayışıma göre) fevkalâde değerli eserler.
•Birgün hepsinin oynanmasına karar verildiğinde ise geçecek olan bu yirmi iki senede yazılacak olan ortalama eser sayısı bir o kadar artacak!
•Opera ve Bale kurumlarımızı yönetenler, repertuvarda Türk opera ve bale eserlerine yıllarca gerektiği gibi yer ayırmadığı için besteciler bu alanda yeni eser yazmak istememektedir.
•Telif haklarını düzenleyen Devlet Opera ve Balesi “E Cetveli” çağımıza uygun olmadığından birçok bestecimiz eserlerinin oynanmasını dahi istememektedir.
•Türk bestecilerin eserlerini yazan, basan, yayınlayan herhangi bir Türk kuruluş hiçbir zaman varolmadığından, besteciler talihlerine küserek yeni eserler yazacak heyecanlarını yitirmiştir. Bu ulusal bir kayıptır.
•Opera ve bale sanatı sadece ecnebilerin değildir. Bu alanlar ecnebilerin olduğu kadar Türklerin de olmalıdır. Kurumlarımızı yönetenler bu gerçeği fevkalâde surette ciddiye almadıkça bir arpa boyu bile ilerlenemez.
•Ara sıra kurumlarımızdan birinin yöneticisinin kişisel çabasıyla Türk eserlerine ağırlık vermesi geçici uygulamalar olduğu içindir ki uzun vadede parlak sonuçlar alınamamaktadır. Bu alanda Devlet Opera ve Balesi Genel Müdürlüğü’nün bir “Ulusal Opera Bale Projesi” olmalıdır. Şube yöneticileri de bu proje doğrultusunda repertuvar yapmalıdır.
ZATEN ETİK OLAN DA BUDUR.
|
